Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, nhớ 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23

Hai vợ chồng y sĩ già ở Quảng Ngãi từng nhiều năm công tác tại Bệnh xá quân y B23 trong chiến tranh. Họ giữ một cuốn sổ ghi tên nhiều bộ đội bị thương được đưa về điều trị rồi qua đời. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, họ vẫn nhớ 3 khu vực chôn cất liệt sĩ giữa núi rừng.

Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23 ngày đó - Ảnh 1.

Vợ chồng ông Đào Ngọc Thạnh (96 tuổi) và bà Mai Thị Kim Ngân (81 tuổi, trú phường Cẩm Thành, Quảng Ngãi) từng nhiều năm làm việc tại Bệnh xá quân y B23. Tại đây, hai ông bà đã điều trị và chôn cất nhiều liệt sĩ hy sinh do vết thương quá nặng.

Những khu vực chôn cất liệt sĩ được ông bà ghi nhớ, chia thành ba khu A, B và C, đều nằm giữa núi rừng huyện Trà Bồng cũ.

Xem "Chiến dịch 500 ngày đêm", thương những liệt sĩ vào B23 rồi nằm lại

Lúi húi một lúc, ông Thạnh lấy ra cuốn sổ mà ông bảo đã gìn giữ từ năm 1968. Cuốn sổ đã ngả màu theo thời gian. Bên trong là những dòng thông tin về các chiến sĩ bị thương trong chiến đấu, được chuyển đến Bệnh xá B23 điều trị rồi qua đời.

Có khoảng 200 liệt sĩ được ghi tên trong cuốn sổ.

"Cuốn sổ có nhiều nét chữ khác nhau, chứ không riêng gì chữ của tôi. Hồi đó tiếp nhận thương binh bị thương nặng, y sĩ, dược sĩ thay nhau ghi vào sổ", ông Thạnh nói.

Trước đó, ông Thạnh từng giảng dạy nghề y tại Tỉnh đội Quảng Ngãi. Năm 1968, ông được điều động đến Bệnh xá quân y B23 để điều trị cho bộ đội bị thương và đảm nhận nhiều vị trí công tác tại đây.

Ông kể, những người lính bị thương từ chiến trường được chuyển đến các trạm trung chuyển rồi dừng lại. Sau đó, cán bộ bệnh xá tiếp tục đưa thương binh vào khu vực điều trị. Vị trí bệnh xá được giữ bí mật tuyệt đối, nhưng nhiều lần phải di chuyển vì bị địch phát hiện.

Dù di chuyển, bệnh xá vẫn chỉ quanh khu vực huyện Trà Bồng cũ.

Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23 ngày đó - Ảnh 2.

Cuốn sổ được ông Thạnh gìn giữ suốt nhiều năm qua đã trở thành "chỉ dấu" để một số thân nhân ở các tỉnh phía Bắc tìm kiếm thông tin về người thân đã hy sinh.

"Có trường hợp gia đình nói tên, tôi nhớ và trả lời chính xác người đó từng vào bệnh xá rồi hy sinh. Nhưng ngày hy sinh lại khác với thông tin gia đình nhận được. Bởi có thương binh vào điều trị cả tháng mới qua đời. Chúng tôi ghi theo ngày người đó qua đời, còn đơn vị có thể ghi theo thời điểm bị thương hoặc thời điểm mất liên lạc", ông Thạnh giải thích.

Bà Ngân đến Bệnh xá B23 trước chồng. Tháng 5-1965, bà bắt đầu công việc chăm sóc thương binh tại đây. Năm 1970, bà đi học dược sĩ ở Kon Tum, sau đó về công tác tại Bệnh xá B21 rồi năm 1974 trở lại Bệnh xá B23.

"Tôi trực tiếp chôn rất nhiều liệt sĩ. Tôi chôn cách vị trí đặt bệnh xá chỉ vài chục mét. Một phần vì khiêng không nổi, phần khác phải chôn thật nhanh để còn trở về chăm sóc những thương binh khác", bà Ngân nhớ lại.

Từ khi biết thông tin về Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, hai ông bà liên tục theo dõi.

Với họ, đây là một chiến dịch có ý nghĩa đặc biệt. Nhưng mỗi thông tin về hành trình tìm kiếm cũng khiến hai người nhớ đến những người lính từng được họ chăm sóc, rồi nằm lại giữa núi rừng.

"Chúng tôi còn sống, còn có thể nhớ được vị trí chôn cất để lực lượng tìm kiếm khảo sát, đánh giá. Mong những thông tin hai vợ chồng gìn giữ có thể giúp tìm thấy và đưa các anh về quê. Hòa bình rồi mà vẫn phải nằm lại giữa rừng thì tội quá", bà Ngân nói.

Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23 ngày đó - Ảnh 4.

"Tôi vẫn nhớ, chỉ là già quá rồi, đi không nổi nữa"

Lấy một tờ giấy, ông Thạnh run run vẽ lại sơ đồ đơn giản về ba khu vực chôn cất liệt sĩ mà ông vẫn nhớ.

Khu A nằm bên cạnh đỉnh dốc Bà Dũng, phía đối diện là núi Ông.

Khu B ở vị trí vuông góc với suối Loa và sông Giang. Theo ông Thạnh, khu vực này trước đây thuộc vùng núi xã Trà Tân, huyện Trà Bồng cũ, gần giáp thôn Tân An, xã Tịnh Đông, huyện Sơn Tịnh cũ.

Khu C nằm ở khu vực xã Trà Nham và Trà Bùi, huyện Trà Bồng cũ. Năm 2000, ông Thạnh từng quay lại khu vực này. Dù đã nhiều năm trôi qua, ông vẫn hình dung được những cánh rừng và vị trí từng chôn cất liệt sĩ.

"Tôi vẫn nhớ, chỉ là già quá rồi, đi không nổi nữa. Giờ tôi chỉ vị trí, nhờ các cháu bộ đội theo thế này tìm", ông nói.

Ông Thạnh và bà Ngân tin rằng các già làng, người có uy tín, những người lớn tuổi đồng bào thiểu số ở vùng núi này có thể còn biết và chỉ được những vị trí chôn cất liệt sĩ.

Ông Thạnh đã 96 tuổi, 75 năm tuổi Đảng; bà Ngân 81 tuổi, 55 năm tuổi Đảng. Cả hai đã cùng trải qua những năm tháng chiến tranh, cùng chăm sóc và chôn cất nhiều người lính ngã xuống.

Họ nói mình may mắn khi được sống đến hôm nay, được chứng kiến đất nước hòa bình. Vì thế, dù tuổi cao, mắt đã mờ, tai giảm thính lực, ông Thạnh vẫn sẵn sàng ngồi hàng giờ để cung cấp từng thông tin mình còn nhớ.

Với ông bà, đó có lẽ là nhiệm vụ thiêng liêng cuối cùng có thể làm cho những người đồng đội đã nằm lại.

Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23 ngày đó - Ảnh 5.

Y sĩ 96 tuổi giữ cuốn sổ liệt sĩ từ năm 1968, 3 vị trí chôn ở Bệnh xá B23 ngày đó - Ảnh 6.

Ông cho rằng nếu có thời gian đối chiếu những thông tin trong cuốn sổ với hồ sơ lưu trữ, kết hợp khảo sát thực địa và tìm hiểu thêm ký ức của những người lớn tuổi, già làng ở địa phương, có thể từng bước khoanh vùng chính xác ba khu vực chôn cất liệt sĩ.

Theo ông bà, hiện vẫn còn khoảng 10 y sĩ, dược sĩ, y tá từng công tác tại Bệnh xá quân y B23. Những người này có thể còn lưu giữ thêm nhiều manh mối quý giá.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi cho biết đã tiếp nhận thông tin do ông Thạnh cung cấp. Từ những manh mối này, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và xác minh các vị trí, qua đó có cơ sở tìm kiếm ba khu vực chôn cất liệt sĩ mà hai y sĩ già đã gìn giữ trong ký ức suốt hơn nửa thế kỷ.