Trong kỷ nguyên công nghệ bùng nổ, một thực tế đáng báo động đang diễn ra trong giới lập trình viên: công cụ hỗ trợ đắc lực nhất của họ - trí tuệ nhân tạo (AI) - đang dần trở thành cỗ máy bào mòn sức lực.
Siddhant Khare, một kỹ sư phần mềm, đã chia sẻ câu chuyện của mình như một lời cảnh tỉnh về cái giá phải trả cho sự tăng tốc năng suất. Anh cho biết dù AI giúp anh làm việc hiệu quả hơn, nhưng nó cũng biến công việc trở nên khó khăn và mệt mỏi hơn bao giờ hết.
Năng suất tăng vọt đồng nghĩa với áp lực kiểm duyệt khổng lồ, khiến con người phải gồng mình chạy theo tốc độ xử lý của máy móc (Ảnh: Futurism).
Từ kỹ sư kiến tạo đến "người đóng dấu" dây chuyền
Chia sẻ với Business Insider, Khare ví von sự thay đổi trong công việc của mình một cách đầy hình tượng. Trước đây, anh là một kỹ sư, người dành thời gian để tư duy và xây dựng. Giờ đây, vai trò đó đã chuyển thành một "người kiểm duyệt".
Anh mô tả cảm giác làm việc hiện tại giống như một giám khảo ngồi tại dây chuyền lắp ráp vô tận, nơi nhiệm vụ duy nhất là liên tục đóng dấu phê duyệt các đoạn mã do AI tạo ra.
Khare chỉ ra một nghịch lý năng suất cốt lõi: AI làm giảm đáng kể chi phí và thời gian để sản xuất ra các dòng mã, nhưng nó lại đẩy chi phí cho việc phối hợp, rà soát và ra quyết định lên cao vút. Gánh nặng này hoàn toàn đổ lên vai con người.
Trong một bài viết trên blog cá nhân với tiêu đề "Sự mệt mỏi do AI là có thật", Khare thừa nhận anh đã xuất xưởng lượng mã kỷ lục trong quý vừa qua, nhưng đổi lại là cảm giác cạn kiệt năng lượng chưa từng thấy trong sự nghiệp.
Vòng xoáy của sự kỳ vọng và gánh nặng nhận thức
Những trải nghiệm cá nhân của Khare không phải là cá biệt. Một nghiên cứu gần đây được công bố trên Harvard Business Review đã theo dõi 200 nhân viên công nghệ tại Mỹ và đưa ra kết luận tương tự: AI đang làm tăng cường độ công việc thay vì giảm tải. Nó tạo ra một vòng luẩn quẩn nguy hại. Khi AI giúp hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn, kỳ vọng về tốc độ lại được nâng lên.
Điều này buộc nhân viên phải phụ thuộc nhiều hơn vào AI, dẫn đến việc họ nhận thêm nhiều việc hơn mức có thể xử lý, tạo ra hiện tượng "leo thang khối lượng công việc".
Một vấn đề nghiêm trọng khác là chi phí của việc chuyển đổi ngữ cảnh (context-switching). Trước khi có AI, một kỹ sư có thể dành cả ngày để tập trung sâu (deep focus) giải quyết một vấn đề duy nhất.
Nhưng hiện nay, với sự trợ giúp của AI, họ có thể phải xử lý sáu vấn đề khác nhau trong cùng một ngày. "Mỗi vấn đề chỉ mất một giờ với AI," Khare viết, "nhưng việc chuyển đổi ngữ cảnh giữa sáu vấn đề là cực kỳ tốn kém đối với bộ não con người. AI không biết mệt khi chuyển đổi giữa các vấn đề. Còn tôi thì có."
Sự teo tóp của kỹ năng tư duy
Không chỉ gây kiệt sức, sự phụ thuộc vào AI còn được ví như việc sử dụng GPS trong điều hướng. Khare so sánh rằng trước khi có GPS, con người phải xây dựng bản đồ tư duy và hiểu rõ lộ trình.
Nhưng sau nhiều năm phụ thuộc vào chỉ dẫn tự động, kỹ năng định hướng tự nhiên đã bị thui chột. Tương tự, việc lạm dụng AI có thể khiến khả năng tư duy logic và kỹ năng viết mã của các kỹ sư bị thoái hóa theo thời gian.
Tuy nhiên, Khare không kêu gọi tẩy chay AI. Anh tin rằng vấn đề nằm ở cách sử dụng và quản lý. Trách nhiệm không chỉ thuộc về người dùng trong việc kiểm soát thói quen, mà còn thuộc về các công ty phát triển AI. "Bạn cần phải giữ một số loại rào chắn an toàn cho con người, để họ không tự hủy hoại chính mình," anh nhấn mạnh.
Trong bối cảnh AI đang len lỏi vào mọi ngóc ngách của quy trình làm việc, câu chuyện của Khare là một lời nhắc nhở quan trọng: công nghệ sinh ra để phục vụ con người, không phải để biến con người thành những bánh răng kiệt quệ trong một cỗ máy năng suất không có điểm dừng.
