Trong bối cảnh kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và sự kết nối không ngừng nghỉ đang thống trị toàn cầu, một nghịch lý thú vị đang diễn ra trong cộng đồng người trẻ: họ bắt đầu quay lưng với sự tiện lợi "tất cả trong một" của smartphone để tìm về những thiết bị công nghệ cũ vốn đã bị xem là lỗi thời.
Từ những chiếc điện thoại nắp gập, máy nghe nhạc iPod đến tai nghe có dây, làn sóng "retro tech" không chỉ đơn thuần là một xu hướng thời trang nhất thời, mà là một sự phản kháng có ý thức nhằm thoát khỏi "bẫy dopamine" của các thuật toán mạng xã hội.
Cơn khát "Dopamine chậm" giữa thời đại số
Theo báo cáo Digital 2026 Global Overview Report, thế giới hiện có hơn 5,66 tỷ người dùng mạng xã hội, trong đó người trưởng thành trung bình dành hơn 33,5 giờ mỗi tuần để tiêu thụ tất cả các loại phương tiện truyền thông trực tuyến.
Với ham muốn người dùng trực tuyến càng lâu càng tốt, các thuật toán giờ đây không chỉ là công cụ giải trí mà được thiết kế để tạo ra những cú hích dopamine tức thời, khiến người dùng rơi vào trạng thái "bội thực thông tin".
PGS.TS Trần Thành Nam, chuyên gia tâm lý học, thành viên Hiệp hội tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ nhiệm Khoa các Khoa học Giáo dục, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội trong buổi tọa đàm về sức khỏe số, đã cảnh báo rằng: "Một lượt thích, bình luận, hay một chia sẻ trên mạng xã hội không chỉ đơn thuần là tương tác, mà là phần thưởng kích thích não bộ giống như một liều dopamine, tạo ra vòng xoáy tâm lý phức tạp khiến giới trẻ ngày càng phụ thuộc vào thế giới ảo và mất đi khả năng tập trung sâu".
Chính sự kiệt quệ về chú ý này đã đẩy người trẻ vào một hành trình "thải độc kỹ thuật số", nơi họ tìm kiếm những thiết bị không thông báo, không quảng cáo, và không thuật toán.
Tại Việt Nam, làn sóng tìm lại với những công nghệ “xưa cũ” đang lan tỏa mạnh mẽ. Không ít bạn trẻ đã tìm thấy niềm vui trong sự tĩnh lặng mà công nghệ cũ mang lại.
Tiến Trung, một sinh viên 19 tuổi tại Hà Nội, chia sẻ về trải nghiệm khi bất ngờ tìm thấy chiếc iPod Classic của bố để lại trong ngăn tủ cũ: "Lúc đầu, tôi chỉ định nghịch cho vui, nhưng khi cầm nó lên, cảm giác khác hẳn hoàn toàn với việc dùng app Spotify trên iPhone.”
Trung bộc bạch: “Chỉ có danh sách nhạc, một cái bánh xe điều hướng vật lý, và không có bất kỳ thông báo đẩy nào hiện lên làm phiền. Tôi chợt nhận ra mình đã lâu lắm rồi mới thực sự 'nghe' trọn vẹn một album nhạc từ đầu đến cuối mà không bị kéo vào những video TikTok hay tin nhắn công việc. Nó mang lại một cảm giác bình yên đến lạ kỳ".
Đối với Trung và nhiều người trẻ khác, việc sử dụng các thiết bị này giống như một lời tuyên ngôn cá tính, một cách để khẳng định rằng họ muốn kiểm soát thời gian của mình thay vì để thuật toán dẫn dắt.
Sự trở lại của tai nghe dây hay điện thoại nắp gập còn đến từ nhu cầu về sự tin cậy và chiều sâu trải nghiệm. Trong khi tai nghe không dây bluetooth thường gặp vấn đề về pin, mất kết nối hay độ trễ, thì tai nghe có dây mang lại trải nghiệm âm thanh chân thực và sự bền bỉ.
Những chiếc điện thoại tối giản, không tích hợp internet phức tạp, cũng giúp người dùng tránh xa sự sao nhãng của thế giới mạng. Thực tế, việc người trẻ chủ động chọn những "sự bất tiện" này thực chất là một hình thức "cai nghiện" lành mạnh.
Thay vì chạy theo những công nghệ hào nhoáng, họ chọn quay về với những thứ có thể chạm, cầm nắm và điều khiển bằng tay. Đây không phải là sự thụt lùi, mà là sự tự chủ trong thế giới kỹ thuật số, nơi mỗi người trẻ đang định nghĩa lại cách họ kết nối với chính mình và thế giới xung quanh qua những "khoảng lặng analog" đầy thú vị.
Làm chủ công nghệ, hay để công nghệ làm chủ?
Suy cho cùng, trào lưu thú vị này không phải là một sự chấm dứt hoàn toàn với thế giới số, cũng không phải là nỗ lực phủ nhận sức mạnh của tiến bộ công nghệ. Đó là một sự lựa chọn tỉnh táo để thiết lập lại ranh giới giữa cái "tiện lợi" và cái "phù hợp".
Khi người trẻ tìm đến iPod hay những chiếc điện thoại nắp gập, họ không thực sự muốn quay về quá khứ, họ chỉ đang cố gắng giành lại quyền làm chủ đối với sự chú ý của chính mình, thứ tài sản quý giá nhất trong thế kỷ 21.
Chiếc iPod Classic của Tiến Trung
Mỗi khi chọn một tai nghe có dây thay vì Bluetooth, hay quyết định không kiểm tra thông báo trong một giờ đồng hồ, đó chính là một hành động tuyên ngôn: Chúng ta là người sử dụng công cụ, không phải là những mắt xích bị thuật toán điều khiển.
Trong một thế giới nơi mọi thứ đều được tối ưu hóa để khiến chúng ta "bận rộn", thì việc chọn sống chậm lại, chọn những trải nghiệm nguyên bản và đầy "bất tiện" lại trở thành một hình thức sang trọng mới, sự sang trọng của việc sở hữu trọn vẹn từng khoảnh khắc của bản thân.
Sau tất cả, tìm về những công nghệ xưa cũ là hành trình để chúng ta học cách kết nối lại với thế giới thực, nơi âm thanh của cuộc sống không phải là tiếng "ping" của thông báo, mà là nhịp đập của những trải nghiệm đích thực. Bởi công nghệ suy cho cùng chỉ là phương tiện, còn chính chúng ta mới là người định nghĩa thế nào là một cuộc sống ý nghĩa trong kỷ nguyên số./
